Hoe leg je losse of verschoven dakpannen terug?

Waarom pannen gaan schuiven (en waarom je snel moet zijn)

Dakpannen liggen niet vast: ze hangen met een neus of haak over de panlatten en houden elkaar door hun eigen gewicht op hun plek. Dat systeem werkt goed, maar het is gevoelig voor storm, voor katten en marters die over het dak lopen, voor werk aan de schoorsteen of antenne, en voor panlatten die na twintig of dertig jaar zijn gaan rotten of kromtrekken. Ook zonnepanelen die zijn geplaatst zonder de pannen netjes terug te leggen, laten vaak een scheve rij achter.

Een scheve pan is meer dan een cosmetisch dingetje. Zodra er een spleet ontstaat, kan regen bij harde wind onder de pannen slaan en op het dakbeschot of het onderdak terechtkomen. Dat vocht ziet u vaak pas maanden later terug als een vlek op het plafond of als muf hout op zolder. Wie een verschoven pan direct terugduwt, voorkomt daarmee een reparatie die al snel enkele honderden euro's kost. In de oorzaken van daklekkage staat verschoven of gebroken pannenwerk dan ook steevast bovenaan. Vindt u scherven in de goot of op het terras, ga er dan van uit dat er ergens een pan ontbreekt of gebarsten is.

Eerst veiligheid: wanneer klim je überhaupt het dak op?

Het terugleggen van een pan is technisch makkelijk; het gevaar zit volledig in de hoogte. Een schuin pannendak is glad, zeker bij dauw, mos of vorst, en pannen kunnen onder uw voet breken of wegschuiven. Ga daarom nooit los op een dak staan. Kunt u de pan vanaf een goed geborgde ladder of vanuit een dakraam bereiken, dan is dat de veiligste route. Moet u echt het dakvlak op, gebruik dan een dakladder die over de nok haakt, zodat u uw gewicht spreidt en niet op losse pannen steunt.

Werk nooit alleen, nooit bij wind boven windkracht 4 en nooit bij natte of bevroren pannen. Zet de ladder onder de juiste hoek (ongeveer één meter afstand per vier meter hoogte) en laat iemand hem vasthouden. Is uw dak steil, hoger dan één verdieping, of durft u het simpelweg niet, dan is dat geen falen maar een verstandige inschatting: een dakdekker doet dit in een half uur met de juiste beveiliging. Kies dan wel bewust een vakman — de tips in een goede dakdekker kiezen helpen u bij het vergelijken van offertes voor zulk klein werk.

Stappenplan: de pan terugleggen

Ga zo te werk. Stap 1: maak de plek schoon. Veeg mos, bladeren en gruis weg, want daardoor kan een pan niet meer vlak zakken. Stap 2: til de bovenliggende pan iets op. Dakpannen overlappen elkaar; de pan die u wilt terugleggen zit met zijn bovenrand onder de rij erboven. Til die bovenliggende pan een paar centimeter op met één hand of leg er een houten wig onder, zodat u ruimte krijgt.

De sleutel zit hem in de neus of haak aan de onderkant van de pan. Die moet weer over de panlat vallen. Hoort u een doffe klik en voelt u dat de pan niet meer omhoog kan schuiven, dan hangt hij goed. Stap 3: schuif de pan zijwaarts strak tegen de buurpan aan, tot de zijsponning in elkaar valt. Er mag geen kier zichtbaar blijven. Stap 4: laat de bovenliggende pan zakken en controleer of alles in één vlakke lijn ligt; ga daarvoor even een paar meter achteruit staan en kijk langs de rij.

Wiebelt de pan of blijft hij hoger liggen dan de rest, dan zit er meestal gruis onder, is de panlat verzakt of is de neus afgebroken. Een pan met een afgebroken neus of een scheur legt u niet terug — die vervangt u. Reserve-pannen liggen vaak nog op zolder of in de tuin; anders zoekt u op model en kleur bij een handel in oude pannen. Wat een complete rij of dakvlak kost, leest u bij dakpannen vervangen.

Ligt een hele strook scheef of komen dezelfde pannen elk jaar los, dan is niet de pan het probleem maar de onderconstructie. Rotte panlatten, verzakte tengels of een doorgezakt dakbeschot los je niet op met terugduwen. Neem dat mee in de afweging bij dak vervangen of repareren.

Vastzetten, controleren en meteen doorpakken

Pannen aan de randen — bij de nok, de gevel, de goot en rondom dakramen en schoorstenen — vangen de meeste wind. Zet die vast met een RVS pannenhaak of een schroef door het daarvoor bestemde gaatje in de pan. Boor nooit zomaar een nieuw gat: dat wordt zelf een lekpunt. In kustgebied en op hoge daken is meer vastzetten gebruikelijk; een dakdekker bepaalt dat per situatie.

Loop na het klussen ook de rest van het dak visueel na vanaf de grond met een verrekijker: ontbrekende pannen, een scheve nokvorst, losse lood- of zinkaansluitingen en een verstopte goot. Twee keer per jaar zo'n rondje — het liefst in het najaar en na de eerste stormen — voorkomt de meeste ellende. De volledige lijst staat in de dakonderhoud-checklist.

Bent u toch al bezig met uw dak, dan is dit ook het moment om naar de isolatie te kijken. Volgens Milieu Centraal bespaart een gemiddelde hoekwoning die van geen naar goede dakisolatie gaat zo'n 340 kuub gas per jaar, ongeveer € 480 bij een gasprijs van € 1,37. Een schuin dak laten isoleren kost in die hoekwoning rond € 6.500, met circa € 900 subsidie. Let op: voor de ISDE-subsidie moeten de werkzaamheden door een bouw- of installatiebedrijf worden uitgevoerd — zelf isoleren mag wel (materiaal circa € 1.700) maar geeft geen recht op subsidie. Meer daarover bij dakisolatie.